Tok Guru Ghani: Mantan Ketua Dewan Ulama’ PAS Negeri Kelantan

Oleh kerana sibuk dengan urusan pengumpulan data-data sejarah, saya menguzurkan diri untuk hadir sebagai pemerhati politik sama ada di Batu Sapi ataupun di Galas. Lagipun tugas mengumpul data-data sejarah inipun adalah sebahagian daripada jihad dalam sector ilmiah juga. Mungkin pada 30hb. October ini, ramai di kalangan para penyokong kedua-dua buah  parti  di Galas ini  yang begitu minatkan sukan bola sepak akan mengalih perhatian mereka sekejap  daripada politik ke arena bola sepak dan terus  menuju ke Stadium Bukit Jalil bagi menyaksikan perlawanan final antara pasukan Kelantan menentang Negeri Sembilan. Adapun bagi para petugas parti, sudah tentulah mereka tidak boleh sama sekali meninggalkan pos-pos yang diamanahkan dan hanya memadai dengan menonton perlawanan tersebut melalui televisyen sahaja sambil menjalankan tugas.

Sekitar PRK DUN Galas

Dalam kesibukan mengumpul, menyemak serta meneliti data-data yang sudah berada di tangan, saya tertarik dengan sekeping gambar Mantan Ketua Dewan Ulama PAS Negeri Kelantan, Tuan Guru Haji Abdul Ghani bin Haji Awang Kechik bin Abdul Wahab bin Muhammad. Tokoh ini yang lebih mesra dengan panggilan Tok Guru Ghani merupakan pengasas Madrasah Muhammadiyyah di Jalan Meranti, Pasir Mas yang juga merupakan pondok pengajian agama Islam yang amat popular di Semenanjung Malaysia. Beliau berbesan dengan Tok Guru Haji AbdulRahman Pondok Lubuk Tapah  (Anak beliau, Hajjah Qamariah berkahwin dengan Tok Guru Hj Abdulllah bin Tok Guru AbdulRahman). Setelah tamat pendidikan asa daripada ayahandanya sendiri, Haji Awang Kechik[1], beliau dihantar memondok di Padang Jelapang yang merupakan salah sebuah pusat pengajian terkemuka di Pasir Mas pada awal abad ke-20. Hj Abdul Ghani hanya sempat berguru selama setahun sahaja kerana pada tahun kedua , Tok Padang Jelapang berpindah ke pondok dalam di Jalan Pondok Lama, Pasir Mas. Di sini beliau memondok selama 5 tahun lagi. Beliau juga terkenal sebagai jolokan “Anak Butir Tok Padang Jelapang”. Apabila Tok Padang Jelapang berpindah sekali lagi buat kali kedua ke Sungai Golok (Thailand)  pada tahun 1932, beliau tidak ikut serta ke seberang Siam dan menuju ke Kota Bharu untuk menyambung pengajiannya di sana. Di Kota Bharu, beliau berguru dengan tiga orang guru tersohor  iaitu;  Haji Che Ahmad, Ahmad bin Haji Abdul Manan (selama 3 tahun), Mufti Haji Wan Musa dan Haji Saad Kangkung. Kebanyakkan para ulama sezaman dengan beliau menamatkan pengajian mereka di Kota Mekah tetapi sebaliknya bagi Tok Guru Ghani ini.  Setamat sahaja pengajian di Kota Bharu, beliau terus pulang ke Pasir Mas dan mengajar di Pondok dalam Pasir Mas bersama Tok Guru Mat Melaka (menantu Tok Padang Jelapang). Seterusnya pada tahun 1936, beliau mendirikan Madrasah Muhammadiyyah di Kampung Kubang Bemban , lebih kurang ½ batu di sebelah barat bandar Pasir Mas dan hanya beberapa meter sahaja jaraknya dengan rumah arwah datuk saya, Haji Omar bin Awang (mantan ADUN PAS Bandar Pasir Mas).

Allahyarham Tuan Guru Haji Abdul Ghani

Keazaman, komitmen serta kemahiran beliau mendaulatkan pengajian pondok telah meletakkan dirinya sebagai seorang tokoh pendidik yang disegani lagi dihormati. Pondok Tok Guru Ghani ini terkenal dan berjaya melahirkan guru-guru agama pelapis di seluruh negara. Antara murid-muridnya ialah;

i)             Haji Daud bin Haji Yusof kampung Meranti.

ii)            Haji Muhammad bin Mat Diah , Pondok Beta Hilir, Kota Bharu.

iii)           Pak Nik Che Othman Awang Samat, Kampung Parit Meranti.

iv)           Haji Muhammad Awang Senik, Pondok Padang Siam

v)            Haji Daud Abdul Rauf, Lubuk Stol, Rantau Panjang.

vi)           Haji Muhammad Che Long, Pondok Repuh Jagung/ Bukit Gading Tanah Merah.

vii)         Haji Mat bin Saleh Banggol Nangka.

viii)        Lebai AbdulRahman Salleh, Kampung Kedondong.

ix)           Dato’ Haji Abdullah Sijang, Port Dickson, Negeri Sembilan.

Setiap kali bulan Rabiul Awal, Tok Guru Ghani mengadakan sambutan Maulid al-Rasul secara besar-besaran. Pada siang hari disediakan jamuan nasi. Manakala pada sebelah malam pula diadakan ceramah-ceramah agama dan bacaan al-Quran berlagu. Ketokohan dan kewibawaan beliau sentiasa terserlah apabila setiap tahun beliau dilantik sebagai salah seorang anggota Jamaah Ulama  Majlis Agama Islam Kelantan.  Beliau juga aktif dalam politik dan begitu amat teliti sebelum memutuskan sesuatu keputusan. Malah dalam soal isu kafir mengkafir yang pernah dicanang oleh pihak UMNO,  beliau telah mengambil langkah bijak meskipun seringkali dianggap sebagai penakut oleh sesetengah ahli-ahli PAS pada masa itu. Berkaitan dengan isu kafir- kafir ini, saya siarkan di sini petikan buku SEJARAH PAS KELANTAN 1959-1978 sepertimana di bawah;

2.1.3   Isu Kafir Mengkafir

Kelantan tidak terlepas daripada bahang konfrontasi Malaysia-Indonesia yang merebak ke seluruh negara. Bertambah gawat lagi bila pihak lawan sengaja mencetuskan isu kafir mengkafir dan memanipulasikannya sepanjang proses pilihanraya umum 1964. Mengikut catatan sejarah, pada awalnya isu kafir mengkafir ini mulai heboh dikalangan masyarakat Melayu apabila dua kelompok masyarakat berpendidikan agama yang tersohor dengan jolokan kaum muda dan kaum tua saling bertelingkah dalam beberapa masalah fiqh seperti masalah peranan akal dalam memahami ajaran Islam, ijtihad dan taqlid serta pandangan dan kritikan terhadap kitab fiqh klasik pada sekitar tahun 1906M-1926M[2]. Namun dalam konteks politik kepartian, isu kafir mengkafir muncul kembali dan ia berpunca dari kuliah pagi Tuan Guru Hj.Omar bin Daud di pondoknya, Madrasah Kubang Bemban. Dalam kuliah itu, beliau membaca tafsir surah al-Maidah, ayat  44, 45 dan 47. Bermula dari saat itu kecoh dikalangan ahli-ahli PAS di kampung itu yang beranggapan bahawa orang-orang UMNO itu kafir. Kekecohan ini merebak dengan cepat ke seluruh negeri menyebabkan Tuan Guru Hj.Omar sering dijemput menyampaikan kuliahnya di mana-mana sahaja. 

Isu ini ditimbulkan ketika mana isu hukum mendirikan masjid dan bangunan sekolah-sekolah agama dengan menggunakan wang loteri sedang hangat diperkatakan.  Di kala itu UMNO mencanangkan wang loteri adalah halal dan boleh digunakan untuk mendirikan masjid dan juga sekolah-sekolah agama. Sedangkan PAS pula memandang sebaliknya dan melarang para ahli pengikutnya menerima wang itu untuk tujuan mendirikan rumah ibadat dan sekolah-sekolah agama. Ketegangan di kalangan para penyokong kedua-dua parti politik timbul ekoran pertembungan ideologi antara kedua belah pihak.  Akibatnya, sebuah masjid di Kampung Kerawang dalam kawasan pilihanraya Machang Utara yang didirikan dengan wang loteri tidak mendapat sambutan anak mukim tempatan hinggakan solat Jumaat pun gagal didirikan di masjid berkenaan[3].

Berkaitan isu kafir mengkafir; demi menjawab dan mematahkan hujjah pihak lawan yang menyatakan orang Islam tidak dilarang berkongsi kuasa memerintah negeri bersama orang-orang kafir, beberapa orang Tuan Guru daripada kalangan ahli Dewan Ulama` PAS di Pasir Mas telah mengeluarkan pendapat atau hujjah mereka sendiri yang bertentangan dengan pendapat pihak lawan  berpandukan beberapa potong ayat al-Qur`an dalam majlis pengajian di madrasah mereka.

Penulis[4] sendiri masih ingat  ketika mana diarah oleh Dato’ Mohd.Asri Hj. Muda[5] untuk  meninjau apa yang dikatakan sebagai fatwa itu serta meneliti situasi tersebut dengan menemui Tuan Guru terbabit. Dengan ditemani oleh tiga orang sahabat setia, iaitu Tengku Jaafar Ahmad, Pak Teh Musa (En.Musa Hj.Abd.Samad) dan Sayyid Abdul Kadir[6], penulis menuju ke Kampung Teliar, Bunut Susu[7] dengan menaiki keretapi dari Palekbang dan turun di Bunut Susu pada 18hb.Ogos 1963[8]. Kemudian dari Bunut Susu kami terus ke Kampung Teliar. Di rumah dan sekitar kawasan pondok, Tuan Guru Hj.Nor merupakan seorang tokoh muda ahli Dewan Ulama` PAS Kelantan yang disegani ketika itu. Beliau begitu bersemangat berpegang dengan hukum haram berkongsi kuasa memerintah negara bersama golongan bukan Islam. Sesampai di rumahnya, penulis menyampaikan maksud kedatangan[9] kepada Tuan Guru Hj.Nor.

Sukacita dengan kedatangan kami, Tuan Guru Hj.Nor menghurai secara panjang lebar tentang hasil perbincangan beliau dengan beberapa orang rakannya berpandukan beberapa sumber rujukan dan juga tafsiran kepada beberapa potong ayat suci al-Qur`an. Beliau juga menyatakan beberapa potong dari Tafsir al-Shawi ‘ala al-Jalalain dan lain-lain. Disamping itu beliau turut menyatakan pendiriannya bahawa Islam melarang orang Islam berkongsi dengan orang-orang bukan Islam memerintah negara.  

Dalam Mesyuarat Perhubungan PAS Negeri yang diadakan keesokannya pada 19hb.Ogos 1963, penulis  melaporkan hasil pertemuan dengan Tuan Guru Hj.Noor Teliar kepada Tuan Guru Hj.Abdul Ghani bin Awang Kechik[10], selaku Ketua Dewan Ulama PAS Kelantan ketika itu. Tuan Guru Hj.Abdul Ghani menyatakan; pandangan yang dikemukakan kepada Setiausaha Perhubungan oleh Tuan Guru Hj.Nor Teliar adalah merupakan  pandangan  beliau sendiri dan rakan-rakannya dan ia masih belum dibawa ke pengetahuan Dewan Ulama` Negeri.  Jika masalah ini diajukan dalam Dewan Ulama Negeri, ia akan dipertimbangkan melalui kaedah tarjih[11]. Sehubungan ini, Tuan Guru Hj.Abdul Ghani menyatakan bahawa keputusan pandangan itu belum menjadi keputusan Dewan Ulama PAS Kelantan kerana belum ditarjih lagi. Oleh itu, beliau meminta agar perkara ini jangan dihebohkan terlebih dahulu kepada media dan masyarakat awam[12]. Kemudian masalah ini dirujuk kepada Mufti Kerajaan Kerajaan Kelantan, Dato’ Kaya Purba, Haji Ahmad Maher bin Haji Ismail yang mengeluarkan fatwa berkaitan masalah ini[13]. Justeru sepanjang ingatan penulis, dalam era kepimpinan PAS dari tahun 1951 hingga tahun 1978, tiada sebarang keputusan yang dibuat atau diambil  berkaitan dengan masalah isu kafir-mengkafir.

Tok Guru Ghani kembali ke rahmatullah pada waktu tengahari Sabtu 15 Jun 1985 selepas jatuh sakit selama dua minggu. Jenazah beliau disemadikan di Tanah Perkuburan Dusun Nyior , Kubang Bemban. Selepas pemergiannya, pondok tidak  lagi aktif sepertimana biasa. Anak-anak beliau yang berkaliber dalam bidang pengajian agama seperti Dr. Anisah dan juga Dr.Abdul Mu`min merupakan antara tunggak utama pendidikan Islam di Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya.

Salinan asal fatwa kafir mengkafir oleh Mufti Dato Kaya Purba Ahmad Maher


[1] Beliau merupakan salah seorang murid Tok Bachok Tua, salah seorang guru pondok di kampung Mat Lajin, di Jalan Meranti, Pasir Mas.

[2] Hydzelan Hashim, (2005)Pengaruh Nasionalisme Dalam Pemikiran Masyarakat Melayu Kelantan: Suatu Kajian di Bandar Kota Bharu, Disertasi Ijazah Sarjana Usuluddin, Jabatan Akidah dan Pemikiran Islam, APIUM, K.Lumpur. hlm, 39-42.

[3] Mengikut mazhab Syafie, ahli Jumaat mesti terdiri daripada 40 orang mukallaf. Sila rujuk Ibn Juzay, al-Qawanin al-Fiqhiyyah. Dar al-Fikr, Beirut, hlm 73.

[4] Pada ketika itu menjawat jawatan Setiausaha Perhubungan PAS Kelantan.

[5] Selaku Pesuruhjaya PAS Negeri Kelantan. Beliau juga dikenali dengan panggilan mesra Ayah Mat dikalangan orang-orang Pas di Kelantan.

[6] Sayyid Abdul Kadir juga tersohor dengan jolokan Ayah Nung (singkatan daripada Tuan Gunung) lantaran tubuhnya yang tinggi. Setakat ini, dua daripada sahabat pengiring, iaitu Pak Teh Musa dan Tuan Gunung  telah kembali ke rahmatullah. Yang masih tinggal ialah Tengku Jaafar bin Tengku Ahmad.

[7] Letaknya dalam jajahan Pasir Mas, Kelantan.

[8] Pada ketika itu Jambatan Sultan Yahya Petra masih dalam pembinaan.

[9] Meminta penjelasan mengenai suatu keputusan yang dikatakan telah diambil oleh beliau dan beberapa orang rakannya atas nama Dewan Ulama` Pas berkaitan dengan hukum itu.

[10] Tuan Guru Hj.Abdul Ghani ialah seorang tokoh ilmuwan Islam yang sangat dihormati. Beliau juga adalah salah seorang Ahli Majlis Ulama` MAIK yang berperanan mengeluarkan fatwa yang dipengerusikan oleh Mufti Kerajaan Negeri.  

[11]Menimbang dengan teliti disamping membuat perbandingan dengan pendapat-pendapat lain berdasarkan nas-nas yang muktabar.

[12] Sila rujuk Minit Mesyuarat Perhubungan PAS bertarikh 19hb.Ogos 1963.

[13] Sila lihat lampiran 4.

Advertisements

One response to this post.

  1. Posted by ambo on 24 November 2011 at 1:30 am

    tuan, bila masanya tuan guru Haji Muhammad Che Long, Pondok Repuh Jagung/ Bukit Gading Tanah Merah, berguru dengan tok guru ghani?, setakat yang ambo tahu tok guru haji mat bukit gading berguru dengan tok guru haji abdullah tahir bunut payong. – warih tok guru haji mat bukit gading

    Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: